img

درمان دیابت نوع یک به روش جایگزینی سلول

ابتلا به دیابت نوع اول، تا یک قرن پیش حکم مرگ را داشت. بیماران دیابتی زمانی که قند خونشان افزایش می‌یابد با خطر آسیب به چشم، کلیه و اعصاب مواجه هستند. در صورتی که قند خون بسیار پایین بیاید ممکن است اندام‌های حیاتی مانند قلب و مغزشان از کار بیفتند. سؤال این است که دیابت نوع یک را چگونه می‌توان درمان کرد؟!

متن:

در دیابت نوع یک؛ دستگاه ایمنی، سلول‌های تولیدکننده‌‌ی انسولین را از بین می‌برد. بیماران برای جبران کمبود انسولین باید انسولین تزریق کرده و سطوح قند خونشان را نیز قبل و بعد از وعده‌های غذایی بررسی نمایند.

تولیدکنندگان عمده‌ انسولین، نظیر شرکت‌های سانوفی، نوو نوردیسک (Novo Nordisk) و ایلای لی‌لی (Eli Lilly)، انواعی از انسولین با اثر آهسته و اثر سریع را برای کمک به کنترل قند خون ارائه کرده‌اند. FDA در سال ۲۰۱۶ نخستین پانکراس مصنوعی را مورد تأیید قرار داد. این پانکراس مصنوعی، دارای کنترل‌کننده‌ی قند خون و پمپ انسولین است و می‌تواند به صورت خودکار انسولین مورد نیاز بیمار را به وی ارائه دهد.

گروهی از دانشمندان به تازگی راه‌حل دیگری یافته‌اند که بازگرداندن سلول‌های بتای کشت‌شده به بدن است. این ایده در نگاه اول ممکن است امکان‌پذیر به نظر نرسد، اما با نتایج نویدبخشی همراه بوده و می‌تواند بیماران مبتلا به دیابت نوع یک را از تزریق انسولین بی‌نیاز کند.

پیوند سلول بتا تا پیش از این با استفاده از سلول‌های اهداکنندگان فوت شده انجام می‌گرفت. این سلول‌ها در دسته‌های کوچکی به نام جزایر لانگرهانس رشد می‌کنند. تاکنون بیش از ۱۵۰۰ بیمار مبتلا به دیابت، این نوع پیوند را دریافت کرده‌اند.

دریافت پیوند سلول‌های بتا، مستلزم استفاده‌ همیشگی از داروهای ضد رد پیوند برای حفاظت از سلولهای بتای پیوند شده است. دریافت این نوع پیوند به بیمارانی توصیه می‌شود که مدیریت بیماری‌شان دشوار است. به لطف پیشرفت‌هایی که در این عرصه صورت گرفته‌است نیمی از گیرندگان تا پنج سال پس از پیوند، نیازی به تزریق انسولین پیدا نمی‌کنند.

با این حال، پیوند جزایر لانگرهانس به عنوان یک درمان همگانی برای دیابت نوع یک شناخته نمی‌شود. علت اصلی این مسئله، عدم تناسب بین ذخیره‌ سلول‌های پیوندی و تقاضا برای آن است. هر ساله در ایالات متحده، ۷۰۰۰ عدد پانکراس وارد خزانه‌ پیوندی می‌شود. اما از آن‌جایی که جزایر لانگرهانس در مقابل تنش‌ها و آسیب بسیار حساس‌اند، خیلی از آن‌ها از بین می‌روند.

استفاده از سلول‌های بنیادی جنینی

یکی از رویکردهای پیشنهاد شده برای رفع مشکل عرضه و تقاضا، ایجاد سلول‌های بتا از سلول‌های بنیادی جنینی است. سلول‌های بنیادی جنینی توانایی تمایز به تمام سلول‌های بدن را دارا هستند. پژوهشگران می‌توانند از طریق دست‌کاری ژنتیکی و تنظیم تعدادی از ژن‌ها، تمایز این سلول‌ها را در جهت تبدیل شدن به سلول‌های بتا پیش ببرند. تعداد زیادی از سلول‌های بتا را می‌توان در آزمایشگاه کشت داده و سپس به بیمار پیوند زد. از لحاظ نظری، سلول‌های بنیادی منبع نامحدودی از سلول‌های بتا به وجود خواهند آورد، چرا که می‌توانند تقسیم شده و خودشان را بازسازی کنند.

دکتر ماریا کریستینا نوسترو (Maria Cristina Nostro) -استاد فیزیولوژی در دانشگاه تورونتو- و همکارانش برای به دست آوردن جمعیت‌های خالص از سلول‌های بتای پیوندی، پروتئینی را در سلول‌های تبدیل شونده به سلول بتا شناسایی کرده‌اند که مسیر تمایز سلولی به نوع بتای پانکراسی را تعیین می‌کند. این سلول‌ها پس از کشت داده شدن در آزمایشگاه، قادر به تولید انسولین بودند.

گروه دیگری از پژوهشگران در دانشگاه کپنهاگ دانمارک نیز همین پروتئین را در در تابستان ۲۰۱۷ کشف کردند. جکلین امری (Jacqueline Ameri) -سرپرست این پروژه- هم‌اکنون در حال برنامه‌ریزی برای تأسیس یک شرکت کوچک به نام PanCryos است؛ که اختصاصاً به توسعه‌ درمان‌های مبتنی بر سلول‌های بنیادی برای دیابت نوع یک خواهد پرداخت.

سلول‌های بنیادی قادر به تولید تعداد کافی از سلول‌های بتا برای پیوند هستند، اما نمی‌توانند بقای این سلول‌ها را تضمین کنند. بیماران مبتلا به دیابت نوع یک، به علت فعالیت بیش از حد دستگاه ایمنی و هدف قرار گرفته شدن سلول‌های بتا به این بیماری دچار شده‌اند.

شرکت زیست‌فناوری واقع در سن دیگو –ViaCyte- در حال پیشبرد دو مورد کارآزمایی بالینی است. در یکی از این کارآزمایی‌ها، سلول‌های تمایز یابنده به جزایر پانکراسی، در غشاهایی بسته‌بندی می‌شوند که هم‌زمان به مولکول‌های کوچکی مانند اکسیژن، گلوکز و انسولین اجازه‌ عبور می‌دهد اما از برقراری تماس بین این سلول‌ها با سلول‌های دستگاه ایمنی بیمار جلوگیری می‌کند.

روش جایگزینی سلول را می‌توان برای درمان برخی از موارد دیابت نوع دو نیز مورد استفاده قرار داد. ۹۰ تا ۹۵ درصد از جمعیت بیماران دیابتی، به نوع دوم این بیماری مبتلا هستند. در دیابت نوع دو، سلول‌های بتا سالم‌اند و انسولین تولید می‌کنند اما حساسیت سلول‌های هدف به این هورمون کاهش پیدا می‌کند. این مسئله باعث می‌شود پانکراس برای غلبه بر مشکل، انسولین بسیار بیش‌تری تولید کند تا گیرنده‌های موجود بر سطح سلول‌های هدف با احتمال بیشتری به هورمون متصل گردند.

administrator

درباره آزاده داودی

من یک نویسنده در بیومگ هستم

مجموع نظرات این خبر : 0 نظر

درج نظر