img

چگونه می‌توان کشاورزی صنعتی و تک‌کشتی را پشت سر گذاشت؟

چگونه می‌توان کشاورزی صنعتی و تک‌کشتی را پشت سر گذاشت؟

به گفته‌ متخصصین حوزه‌ها‌ی امنیت غذایی، اکوسیستم‌های کشاورزی و تغذیه، تداوم تولید پایدار مواد غذایی در سال‌های آینده، مستلزم پشت سر گذاشتن دستگاه‌های متمرکز تک‌کشتی و پروارگاه‌های صنعتی خواهد بود. به نظر می‌رسد کشاورزی تک فرآوری یا تک‌کشتی، قادر به فراهم ساختن غذای موردنیاز در دهه‌های آتی نباشد. اما چاره چیست؟

به عقیده‌ کارشناسان، چاره‌ کار در تنوع بخشیدن به کشاورزی و تغییر دادن مسیر آن به کمک روش‌های بوم‌شناختی است. مسئله‌ی تنوع‌بخشی به کشت محصول و خروج از کشاورزی تک‌فرآوری تنها متوجه کشورهای پیشرفته نمی‌شود، بلکه کشاورزان در فقیرترین بخش‌های دنیا نیز باید در همین مسیر حرکت کنند.

هیئت بین‌المللی متخصصین دستگاه‌های غذایی پایدار[1]، به سرپرستی اولیور دو شوتر، اخیراً یافته‌های خود را در قالب گزارشی با عنوان "از یکنواختی به تنوع: تغییر الگو از کشاورزی صنعتی به دستگاه‌های کشاورزی بوم‌شناختی تنوع محور" منتشر کرده است.

دو شوتر توضیح می‌دهد: «بسیاری از مشکلات موجود در دستگاه‌های غذایی، به‌طور ویژه‌ای به عدم تنوع در کشاورزی و وابستگی آن به کودهای شیمیایی و آفت‌کش‌ها ارتباط دارد. به نظر نمی‌رسد بهبود کشاورزی صنعتی به‌تنهایی بتواند چنین مشکلاتی را در طولانی‌مدت حل‌ کند.»

وی افزود: «علت اجرایی نشدن رویکرد کشاورزی بوم‌شناختی، کمبود شواهد تأییدکننده نیست. مسئله آن است که رویکرد مذکور در قبال ظرفیت شگرفی که برای بهبود کارایی دستگاه‌های کشاورزی دارد، سود چندانی را عاید شرکت‌های فعال در این حوزه نمی‌سازد.»

این گزارش در هشتمین همایش تنوع زیستی تروندهایم (نروژ)، توسط نویسنده‌ی اصلی مقاله -امیل فرایسن ارائه گردید. فرایسن پیش ‌از این، مدیریت کل سازمان Bioversity International را بر عهده داشت. این سازمان ایتالیایی در حوزه‌ تنوع زیستی محصولات کشاورزی فعالیت می‌کند.

گزارش فوق به بررسی آخرین شواهد مربوط به پیامدهای ناشی از روش‌های مختلف تولید محصول پرداخته و هشت دلیل اساسی برای علت حفظ جایگاه کشاورزی صنعتی علی‌رغم نقاط ضعف آن، مطرح می‌سازد. این گزارش هم‌چنین راه‌حل‌هایی را برای تغییر دادن این روند ارائه کرده است.

هیئت متخصصین دستگاه‌های غذایی پایدار، پس از بازنگری شواهد موجود، کشاورزی صنعتی را به‌عنوان اصلی‌ترین عامل بروز مشکلات تهدیدکننده برای سامانه‌های غذایی معرفی نمود. مهم‌ترین مشکلات پیش رو به شرح زیر است:

·        کشاورزی صنعتی عامل انتشار ۳۰ درصد از گازهای گلخانه‌ای به اتمسفر است.

·        حدود ۲۰ درصد از اراضی قابل‌کشت بر روی زمین، در پی بهره‌گیری از روش‌های صنعتی، از بین رفته است.

·        بیش از ۵۰ درصد از مواد غذایی گیاهی موردنیاز انسان در حال حاضر از سه محصول برنج، گندم و ذرت تأمین می‌شود. ۲۰ درصد از نژادهای دامی در معرض انقراض قرار دارند.

·        انقراض گونه‌های وحشی و استفاده از حشره‌کش‌ها، ۳۵ درصد از محصولات زراعی وابسته به گرده‌افشانی را تهدید می‌کند.

·        حدود ۲ میلیارد نفر در دنیا از کمبود ریزمغذی‌ها رنج می‌برند. سامانه‌های تولید غذای کنونی، محصولاتی تولید می‌کنند که سرشار از انرژی بوده، ولی از لحاظ ریزمغذی‌ها فقیر هستند. کارشناسان به این نتیجه رسیده‌اند که تغییر رویکرد به‌سوی بهره‌گیری از روش‌‌های تنوع محور کشاورزی بوم‌شناختی می‌تواند با افزایش بهره‌وری، مزایای قابل‌توجهی را برای محیط‌زیست و جوامع به ارمغان آورد.

شواهد روزافزون حاکی از آن است که سامانه‌های کشاورزی بوم‌شناختی تنوع محور با فراهم‌سازی اکوسیستم‌های سالم، به تولید قدرتمند و پایدار محصولات کشاورزی کمک می‌کنند. منظور از تنوع محور بودن، تعامل سازنده‌ا‌ی است که در چنین اکوسیستم‌هایی بین گیاهان و گونه‌های مختلف جانوری جریان دارد. این تعامل منجر به حاصلخیزی خاک و افزایش ظرفیت نگه‌داری آب می‌شود. اکوسیستم‌های متنوع هم‌چنین در برابر تنش‌های محیطی نیز مقاوم هستند، که آن‌ها را به گزینه‌ای بسیار مناسب برای کشت محصول در مناطقی تبدیل می‌کند که نیاز به غذا بالا بوده و شرایط محیطی نیز چندان مساعد نیست.

سامانه‌های کشاورزی بوم‌شناختی تنوع محور، از ظرفیت چشمگیری در زمینه‌ حفظ کربن خاک، افزایش بازده منابع و بازتوانی خاک فرسایش یافته برخوردارند. چنین ویژگی‌هایی می‌‌تواند کشاورزی را به گزینه‌ای کلیدی برای مقابله با تغییرات اقلیم تبدیل کند.

در کنار مزایای فوق، کشاورزی تنوع محور راه‌حل‌هایی را نیز برای افزایش تنوع در رژیم غذایی مردم بومی، و هم‌چنین کاهش خطرات ناشی از کشاورزی صنعتی برای سلامت افراد، سراغ دارد.

ازجمله مهم‌ترین مزایای دستگاه‌های کشاورزی بوم‌شناختی می‌توان به موارد زیر اشاره کرد:

·        میانگین تولید آلی برابر با کشاورزی سنتی، و ۳۰ درصد محصول بیش‌تر در شرایط خشک‌سالی (نتایج مطالعه‌ ۳۰ ساله)

·        ۱۵ الی ۷۹ درصد محصول بیش‌تر در علف‌زارهای با اکوسیستم متنوع، در مقایسه با کشاورزی تک‌کشتی

·        بازده ۲ تا ۴ برابری منابع در مزارع کشاورزی بوم‌شناختی کوچک‌مقیاس

·        ۳۰ درصد گونه‌های بیش‌تر و فراوانی بیش از ۵۰ درصدی تنوع زیستی در مزارع ارگانیک

·        وجود اسیدهای چرب مفید امگا 3 به میزان ۵۰ درصد بیش‌تر در گوشت و شیر ارگانیک

از دیدگاه کارشناسان، نوآوری‌هایی که هم‌اکنون در حال شکل‌گیری در کنار سامانه‌های جدید کشاورزی است، آینده‌ نویدبخشی برای کشاورزی و تولید غذا ترسیم خواهد نمود. این نوآوری‌ها با فراهم‌سازی فرصت‌های جدید برای همکاری‌های سیاسی و توسعه‌ بازاری ویژه و مستقل از خرده‌فروشی‌های متداول، دستگاه‌های سنتی را دگرگون خواهند ساخت.

فرایسن می‌گوید: «پیوستن به این نوآوری‌ها، چالش جدیدی است که پیش‌رو خواهیم داشت. کشاورزان تنها در صورتی روش‌های فعلی خود را تغییر خواهند داد که از وجود بازار مصرف برای محصولات خود اطمینان حاصل کنند. مصرف‌کنندگان نیز تنها زمانی به سمت غذای زیستی و سالم تغییر جهت خواهند داد که این غذا برای آن‌ها مقرون‌به‌صرفه بوده و به‌راحتی در دسترسشان باشد. از همین رو، تغییرات اعمال‌شده باید مکمل یکدیگر بوده و اثر هم را تقویت کنند.»

دو شوتر در پایان افزود: «ما باید شیوه‌ تعیین اولویت‌های سیاسی خود را تغییر دهیم. گام‌هایی که در مسیر اجرای رویکرد کشاورزی بوم‌شناختی تنوع محور برداشته می‌شود؛ در گرو اقداماتی است که برای دموکراتیک کردن تصمیم‌گیری و تجدید موازنه‌ی قدرت در سامانه‌های غذایی صورت خواهد گرفت.»

رویکرد کشاورزی بوم‌شناختی تنوع‌محور به بهره‌گیری از مدل‌های کشاورزی، به‌عنوان بخشی از یک راهبرد جامع برای حاصلخیز ساختن خاک و افزایش بازده کشاورزی تأکید می‌‌ورزد. مدل‌های مذکور اغلب مبتنی بر تنوع‌بخشی به مزارع، جایگزینی مواد شیمیایی، بهینه‌سازی تنوع زیستی و برانگیختن تعامل میان گونه‌های مختلف است. هرچند کشاورزی ارگانیک از تمام اصول شمرده‌شده پیروی می‌کند، اما گواهینامه‌ ارگانیک بودن یک رویکرد، لزوماً به معنی تنوع محور بودن آن نیست.



[1] IPES-Food

administrator

درباره محمد شجاعیه

من یک نویسنده در بیومگ هستم

مجموع نظرات این خبر : 0 نظر

درج نظر