img

پیامدهای پیرامون اختراعات بیوتکنولوژی

بسیاری از مردم در سراسر دنیا صبح خود را با نوشیدن یک لیوان آب پرتقال شروع می‌کنند. آن‌چه که این افراد ممکن است ندانند این است که لذت‌بردن از این نوشیدنی ناشی از موفقیت در زمینه‌ای پیچیده‌ یعنی حوزه‌ی اختراعات بیوتکنولوژی است.

در سال 1873، لوئیس پاستور روش جدیدی برای ساخت مخمر در اداره ثبت اختراع فرانسه ابداع کرد. امروزه، ما با فرایندهایی هم‌چون پاستوریزاسیون آشنا هستیم و بزرگ‌ترین شرکت‌های تجاری آب‌میوه از این اختراع بیوتکنولوژی جهت تولید آب‌میوه بهره می‌برند.

بسیاری از زمینه‌های مدرن که امتیاز به آن‌ها اعطا می‌شود مانند پزشکی، غذا، نوشیدنی‌ها و روش‌های جراحی، ناشی از پیشرفت در عرصه بیوتکنولوژی هستند که دسترسی به آن‌ها برای مصرف‌کننده بدون اختراعات ممکن نبوده است. از میان محصولات اختراع‌شده و روش‌هایی که زندگی تعداد بی‌شماری از انسان‌ها را نجات داده‌اند می‌توان به انسولین، انتقال خون، داروهای ضد سرطان و داروهای خودایمنی و البته پاستوریزاسیون اشاره کرد.

الزامات ثبت اختراع:

ابداعات بیوتکنولوژی در حوزه‌ی اختراعات کاربردی قرار می‌گیرند. یک اختراع کاربردی برای کشف یک دستگاه مفید و جدید، فرایند تولید، ترکیب‌بندی ماده یا روش‌ در دسترس است. این نوع اختراع هم‌چنین برای تکمیل فرایندهایی که جدید و سودمند هستند هم قابل استفاده است.

علی‌رغم نقش مهم بیوتکنولوژی در نجات، بهبود و طولانی‌تر کردن زندگی انسان‌ها، در ورای ایده‌ها و پیشرفت‌های علمی که به ثبت اختراع منجر می‌شوند، فرایندی کاملاً پیچیده وجود دارد.

هنگامی‌که یک مخترع درخواست ثبت اختراع می‌دهد، بایستی نشان دهد که اختراع او واجد شرایط لازم است. به عنوان مثال در امریکا، اداره‌ی ثبت اختراع و علامت تجاری امریکا، پنج اصل برای ثبت اختراع مقرر کرده است که طبق آن، اختراع بایستی کاربردی، جدید، غیر قابل تشخیص و پیرامون یک موضوع مهم بوده و نیز اینکه قبلاً افشا نشده باشد.

پس از آن، اداره‌ی ثبت اختراع اروپا بیان کرد که یک اختراع قابل ثبت می‌تواند یک محصول، یک روش یا یک ابزار باشد. برای واجد شرایط بودن نیز باید جدید و از لحاظ صنعتی قابل اجرا و دارای یک گام مبتکرانه باشد.

هنگامی‌که اعضای ایالت‌های مختلف اروپا تقاضای ثبت اختراع در اداره‌ی ثبت اختراع اروپا را می‌دهند اختراع آن‌ها اعتبار ملی در هر ایالت را که بخشی از قراداد ثبت اختراع اروپاست، دریافت می‌کند. ماده‌ی دو این قرارداد بیان می‌کند که: "یک اختراع اروپایی بایستی برای اعطای امتیاز در هر یک از ایالت‌های تحت قرارداد، دارای اثر بوده و مشمول همان شرایط به عنوان یک اختراع ملی امتیاز داده شده توسط آن ایالت باشد، مگر اینکه در قرارداد ثبت اختراع اروپا فراهم آمده باشد."

مسائل مطرح در ثبت اختراع مواد زیستی

بر اساس گفته J.D Houvener -سرمایه‌گذار و مدیرعامل Bold IP- چنانچه اختراع دانشمند صرفاً ایجاد یک ماهیت طبیعی باشد، آن ابزار بیوتکنولوژیکی توسط بازرس پذیرفته نمی‌شود. استدلال آن‌ها این است که دانشمند نوعی بدیهی از آن‌چه که اساساً در طبیعت وجود دارد، ساخته است. چنین اختراعی فاقد شرایط لازم است. این امر مخصوصاً زمانی ایجاد مشکل می‌کند که بخواهد برای ارگانیسم‌ها، بافت‌ها و سلول‌های اصلاح ژنتیکی شده مورد استفاده قرار گیرد.

از لحاظ جدید بودن، یک بیوتکنولوژیست باید نشان دهد که اختراع او یک فرایند نوین نسبت به نوع طبیعی آن است. هم‌چنین یک مخترع بایستی نشان دهد که اختراع وی در دنیا برای انجام یک عمل خاص منحصر به فرد است.

از آن‌جایی که هر اختراعی در زمینه‌ی تکنولوژی می‌تواند شرایط لازم را داشته باشد، قابل اختراع بودن مواد زیستی اغلب مورد بحث است.

برخی استدلال می‌کنند که مواد زیستی اکتشافات محض بوده و بنابراین قابل ثبت نیستند. برخی دیگر بر این باورند که مواد زیستی خاص، اختراعات ساخت دست بشر هستند و بنابراین قابل ثبت هستند.

علت دیگر پیچیدگی اختراعات در زمینه بیوتکنولوژی ناشی از این واقعیت است که مواد زیستی خود قابلیت تولید مجدد دارند. پتانسیل این تغییر مشکلات متعددی ایجاد می‌کند. برای مثال، یک ماده زیستی ممکن است در یک زمان به شکلی که هست ثبت شود اما در زمان دیگری تبدیل شده یا تغییر شکل دهد. این‌جا این سؤال مطرح می‌شود که آیا حق ثبت اختراع این تغییر را پوشش می‌دهد یا در نقطه‌ی قبل از تغییر اختراع متوقف می‌شود.

مطالعات موردی: CRISPR  و Myriad

فناوری‌های حول ژنتیک اغلب کانون بحث در زمینه قابل اختراع بودن هستند. یک مورد که اخیراً مورد توجه قرار گرفته و به خوبی هم شناخته شده، استفاده از ویرایش ژنی CRISPR  با تمرکز ویژه بر این است که آیا مؤسسات آموزشی خاص حق انحصاری برای تجاری‌سازی محصولات توسعه‌یافته توسط سیستم CRISPR-Cas9 که تغییرات هدف‌مندی را در ژنوم یوکاریوت‌ها ایجاد می‌کند، دارند یا خیر؟

زمان، تلاش و هزینه‌ی زیادی برای حل این مسئله گذاشته شده است که آیا ژن‌ها و ویرایش ژن قابل اختراع هستند یا خیر. از آن‌جایی که این موارد نسبت به موارد مشابه هزینه‌ی بیشتری را تحمیل می‌کنند، برخی از تصمیمات قانونی سخت شامل آن‌ها نمی‌شود. در مورد انجمن آسیب‌شناسی مولکولی و ژنتیک‌های Myriad، دیوان عالی آمریکا با قاطعیت اعلام کرد که: "یک قطعه‌ی DNA که به طور طبیعی وجود دارد، یک محصول طبیعی است و شرایط اختراع را صرفاً به دلیل اینکه جداسازی شده است، ندارد."

در همین زمینه، دیوان عالی بیان داشت که: "دستکاری یک ژن برای خلق چیزی که در طبیعت یافت نمی‌شود، مانند یک رشته‌ی DNA کامل که به روش مصنوعی تولید شده است (cDNA)، می‌تواند واجد شرایط لازم برای ثبت اختراع باشد." همین امر منجر به ثبت اختراع CRISPR شد.

به گفته‌ی Houvener، جدال ثبت اختراع CRISPR منجر به یک پیامد نسبتاً ناراحت‌کننده شد. با صرف هزینه‌ی 10 میلیون دلار و بیش از سه سال تلاش مداوم، این ثبت اختراع متعلق به مؤسسه‌ی Broad  شد. در امریکا، دانشگاه کالیفرنیا ثبت اختراعات مؤسسه Broad   را به رسمیت می‌شناسد در حالی‌که به نظر می‌رسد چنین شرایطی در اروپا معکوس باشد، چرا که در اروپا حق ثبت اختراعات مؤسسه Broad  لغو شده‌است.

یکی از اولین کارهایی که در زمینه‌ی درخواست ثبت اختراع انجام شد، توسط Virginijus Šikšnys -دانشمند لیتوانی- بود که به همراهی تیمی از دانشگاه کالیفرنیا اولین کار خود را روی CRISPR انجام داد. دیگران در مورد این کار، به دلیل یک بازه زمانی محرمانه 18 ماهه چیزی نمی‌دانستند.

چرا غلبه بر موانع ارزشمند است؟

با وجود این موانع، شرکت‌های بیوتکنولوژی با عبور از آن‌ها به راه خود در راستای جستجوی اختراعات ادامه می‌دهند. مدل‌های تجاری بیشتر شرکت‌های بیوتکنولوژی اغلب متکی به حقوق مالکیت معنوی است. اختراعات اغلب مهم‌ترین دارایی شرکت‌های بیوتکنولوژی هستند زیرا بخش تحقیقاتی آن‌ها به شمار می‌روند.

آن‌ها هم‌چنین ریسک سرمایه‌گذاران را به حداقل می‌رسانند. سرمایه‌گذاران اغلب از اختراعات به عنوان یک سنجه استفاده می‌کنند تا تصمیم بگیرند آیا در یک شرکت بیوتکنولوژی سرمایه‌گذاری کنند یا خیر. اختراعات نشان می‌دهند که یک شرکت در زمینه‌ی تجاری‌سازی محصولاتش بدون نقض قانون مالکیت معنوی سایر شرکت‌ها آزادی دارد یا خیر؟ اختراعات بیوتکنولوژی که به خوبی حمایت شده‌اند نیز سرمایه‌گذاران را متقاعد می‌کنند که یک شرکت راهبرد مالکیت معنوی درست و آزموده شده‌ای را همراه با خطرات کاهش‌یافته دارد.

بیوتکنولوژی یک عرصه‌ی نوین در زمینه‌ی نوآوری است: هم‌چنان که زمان می‌گذرد، اغلب چیز جدیدی وجود دارد که بایستی مورد توجه قرار گیرد. دانستن پیامدها و محدودیت‌های اختراعات بیوتکنولوژی برای اطمینان حاصل کردن از تکنولوژی‌هایی که می‌توانند زندگی انسان‌ها را نجات داده و برای جهان سودمند باشند، ضروری است.

در کشور ما در بند "د" ماده 4 قانون ثبت اختراعات، طرح‌های صنعتی و علائم تجاری، "منابع ژنتیک و اجزاء ژنتیک تشکیل‌دهنده‌ی آن‌ها و همچنین فرآیندهای بیولوژیک تولید آن‌ها" از حمایت این قانون مستثنی شده‌اند. اما استفساریه‌ی این بند که در سال 91 در مجلس شورای اسلامی تصویب شده، قید "اساساً طبیعی" را برای مشمول شدن منابع ژنتیکی در این بند لازم می‌داند و به منابع ژنتیکی مصنوعی و دست‌ورزی‌شده و متعلقات آن‌ها و نیز فرایندهای زیستی که در صنعت کاربرد دارند اجازه ثبت اختراع می‌دهد. تنها مواردی از این دست که اجازه ثبت اختراع در کشور ما ندارند شامل فرایندهای اصلاح خصوصیات ژنتیکی جنین انسان، همانندسازی انسان، اصلاح ژنتیکی حیوانات بدون منفعت دارویی و بعضی موارد دیگر که شامل ملاحظات اخلاقی هستند، می‌شود.

administrator

درباره نگین سعیدی

من یک نویسنده در بیومگ هستم

مجموع نظرات این خبر : 0 نظر

درج نظر