img

در پی رونمایی پرسیس ژن از 13 داروی ارزشمند نوترکیب توسعه چابک و امیدبخش فناوری با مشارکت بخش خصوصی

در پی رونمایی پرسیس ژن از 13 داروی ارزشمند نوترکیب

توسعه چابک و امیدبخش فناوری با مشارکت بخش خصوصی

مرداد ماه سال جاری، خبر رونمایی از 13 داروی نوترکیب زیست فناوری در شتابدهنده پرسیس ژن، اولین شتابدهنده زیست فناوری پزشکی کشور در رسانه ها منتشر شد. این اتفاق، هر ایرانی که اندکی از حوزه زیست فناوری اطلاع داشته باشد را انگشت به دهان و البته مغرور و خوشحال می کند؛ چرا که گاهی یک داروی زیست فناوری در صورت بلوغ و توسعه فرآیندهای صادراتی، علاوه بر قطع نیاز کشور به واردات، به تنهایی میلیاردها دلار ارزآوری برای کشور ایجاد می‌کند. این اتفاق زمانی ارزش فوق تصور خود را نشان می دهد که بدانید این شتاب دهنده کمتر از دو سال است که شروع به کار کرده و ذاتا خصوصی است؛ اگرچه تسهیلات و تلاش های معاونت علمی و فناوری ریاست جمهوری و خاصه ستاد توسعه زیست فناوری، پیمودن این راه دشوار را برای پرسیس امکان پذیر کرده است.

زمینه فعالیت این شتاب دهنده، زیست فناوری پزشکی (دارو و تجهیزات) و طب بازساختی (سلول­های بنیادی) می­باشد. با توجه با ماهیت صنعت زیست فناوری پزشکی و صنعت زیست دارو، الگوی این شتاب دهنده متفاوت با شتاب دهنده­های حوزه خدمات و فناوری اطلاعات طراحی شده است. در این مدت 15 شرکت نوپا در این شرکت مشغول به فعالیت شدند که حضور 45 نیروی با مدرک دکتری از ویژگی­های شاخص آن است. جذب فارغ التحصیلان جوان و توسعه تکنولوژی تولید داروهای زیستی که نمونه مشابه داخلی ندارند، در حال حاضر جزء مهم­ترین اهداف این شرکت هستند. دکتر امیرحسین کارآگاه، مدیر عامل پرسیس ژن در گفتگویی کوتاه با ماهنامه زیست فناوری ایران، مختصات این شتابدهنده و داروهای تولیدی را شرح می دهد.

نقطه آغاز

ما احساس کردیم برای برقرار کردن ارتباط صنعت و دانشگاه نیاز به بستری مانند شتاب‌دهنده داریم تا دانش آموختگان توانا در این بستر با رویکردهای تولید و تجهیزات صنعتی آشنا شوند و تولید یک پروژه در سطح R&D را از صفر تا تولید صنعتی یاد بگیرند. برای این افراد زیرساخت­های فعالیت مانند آزمایشگاه، تجهیزات و فضای تولید را مهیا می­کنیم و در بعد فنی آموزش­های لازم را به صورت کامل ارائه می­دهیم. همچنین از حضور افراد متخصص با تجارب صنعتی ارزنده و خبرگان صنعت به عنوان منتور در کنار آنان بهره می­گیریم تا دیدگاه­های لازم را منتقل کنند. در ابتدای کار، به یاری ستاد توسعه زیست فناوری و وزارت بهداشت لیستی از پروژه­های اولویت دار بر اساس نیاز کشور تهیه شد. این اولویت­ها در درجه اول داروهایی هستند که به کشور وارد می­شوند و در داخل تولید کننده­ای ندارند. همچنین در اولویت دوم لیستی از داروها تهیه شد که امروز در بازار آمریکا و اروپا وجود دارند و ما قطعا پنچ سال آینده به آن­ها نیاز خواهیم داشت. مخاطب ما نیز فارغ­التحصیلان هستند که می­توانند در قالب تیم­های دو یا سه نفره و یا در قالب یک استارت آپ در زیر ساختی که برای آن­ها فراهم شده، یک پروژه را شروع کنند. این افراد به لیست اولویت­ها مراجعه می­کنند و به انتخاب خودشان در مورد یک پروژه پروپوزال ارائه می­دهند و سوابق و تیمشان را معرفی می­کنند. پس از ارزیابی­های اولیه، وارد مطالعات امکان سنجی می­شویم. سپس یک دوره پیش­شتاب­دهی 2 تا 4 ماهه انجام می­شود تا پروژه و توانایی تیم ارزیابی شود. سپس وارد فاز شتاب دهی اصلی می­شویم. البته افراد می­توانند خارج از لیست اولویت­ها پروپوزال ارائه بدهند. اما باید مطالعات بازار را به صورت کامل در مورد آن انجام داده باشند.

در پروژه سهیم هستیم نه در سهام استارتاپ

شتاب­دهنده­های رایج بالاخص در حوزه فناوری اطلاعات اینگونه عمل می­کنند که مبلغی را به عنوان سرمایه اولیه (seed money) در اختیار تیم فناور قرار داده تا امورات جاری خود را بگذرانند. در عوض بخشی از سهام آن شرکت را برمی­دارند. ما این مدل را تغییر دادیم. به اینصورت که شرکت­ها سرمایه اولیه خود را از صندوق­های جسورانه­ای که در حوزه زیست فناوری وجود دارند، مثل صندوق زیست فناوری، صندوق فناوری­های نوین و صندوق ایرانیان تامین کنند. پرسیس ژن در سهام آن شرکت­ها شریک نمی­شود تا حس استقلال و مالکیت شرکت برای تیم­های باقی بماند. در عوض در محصول و پروژه با آن­ها شریک می­شود. یک محصول در پرسیس ژن از صفر تا تولید نیمه صنعتی پیش می­رود و به یک تولید کننده بزرگ و یا شرکت داروسازی فروخته می­شود و پرسیس ژن طبق قرارداد اولیه، قدرالسهم خود را از این فروش دریافت می­کند. ما در یک بازه زمانی 12 تا 24 ماهه با تیم­ها کار می­کنیم تا به روز demo day برسیم. در این روز از پروژه­ها رونمایی خواهد شد. حال سرمایه­گذار که یک شخص حقیقی، حقوقی و یا یک شرکت داروسازی است، می­تواند تکنولوژی تولید دارو را به صورت کامل خریداری کند و یا اینکه با همکاری تیم توسعه دهنده آن تکنولوژی، دارو را تولید کند. در هر صورت پرسیس ژن پس از فروش تکنولوژی، سهم خود را دریافت کرده و کارش به پایان می­رسد. اینگونه نیست که سالیان سال از محصول نهایی سهم داشته باشد. یکی از پیشنهادهای پرسیس ژن به سرمایه­گذارها این است که محصول در قالب یک پایلوت در سایت خریدار و با نظارت خودش، توسط تیم ما برای مدتی تولید شده تا تکرار پذیری و کیفیت آن ثابت شود. همچنین کلیه مطالعات مقایسه­ای با برند اصلی انجام می­شود تا به خریدار اطمینان داده شود محصول کاملا آماده تجاری سازی و ورود به بازار است.

چشم­اندازی که برای تیم­ها ترسیم شده، این نیست که آن­ها قرار است تبدیل به تولیدکنندگان بزرگ شوند. این دیدگاه که همه باید تولید کننده شوند و سایت تولید مختص به خود را داشته باشند، نه منطقی است و نه نیاز کشور. در صنعت زیست داروی کشور، هرمی وجود دارد که در راس آن چند تولید کننده بزرگ قرار دارند. در لایه دوم شرکت­های خدماتی نیاز داریم تا به این شرکت­ها خدمات تخصصی ارائه بدهند. خدماتی که این شرکت­ها معمولا از خارج کشور و با هزینه بالا تامین می­کنند. چشم­انداز ما برای این تیم­ها این است که به شرکت­های خدماتی تبدیل شوند. البته ممکن است تعدادی از این شرکت­ها با هم ادغام شده و خود یک تولید کننده بزرگ را تشکیل بدهند.

در کنار تامین تجهیزات، آموزش­های فنی و منتورشیپ، ما با تفاهم­هایی که با مجموعه­هایی مثل اتاق بازرگانی داشتیم، آموزش را در سطح تجاری­سازی نیز ارائه می­کنیم. خروجی پرسیس ژن شرکت است. بنابراین لازم است آموزش­هایی در خصوص شرکت­داری و مباحث مربوط به آن مثل رفتار سازمانی، ساختار سازمانی، حسابداری و... به افراد داده شود. هزینه این آموزش­ها را پرسیس ژن تقبل می­کند.

یکی دیگر از تعهدات پرسیس ژن در قبال تیم­های فناور، تامین سرمایه­گذار است. منطقی نیست که تیم­های جوان دو یا سه نفره به شرکت­ها مراجعه کرده و ادعا کنند تکنولوژی تولید یک دارو را توسعه داده­اند. ممکن است سرمایه­گذار اعتماد نکند. اما زمانی که پرسیس ژن کیفیت و تکرارپذیری آن تکنولوژی را تضمین می­کند، می­تواند اعتماد سرمایه­گذار را جلب کند.

الگویی برای کل کشور

وزارت بهداشت کشور را به ده قطب علمی تقسیم کرده که هر قطب شامل چند استان می­شود. ما جهت معرفی مدل پرسیس ژن و جذب محققین در سال 96 هر ماه یک قطب را دعوت کرده و مدل کسب و کار، نحوه همکاری و فرایند از دانشگاه تا صنعت را برایشان تشریح کردیم. محققین جوانی به ما اضافه شدند. اما برای اینکه بتوانیم از ظرفیت اعضای هیئت علمی در دانشگاه­هایی مثل دانشگاه شیراز استفاده کنیم، به فکر گسترش این الگو در سطح کشور افتادیم. در نخستین گام، پرسیس شیراز در آبان ماه سال جاری افتتاح خواهد شد. دانشگاه­های تبریز و ارومیه نیز ابراز علاقه­مندی کرده­اند و در حال رایزنی با آن­ها هستیم. پیش­تر که رفتیم، درخواست­هایی مبنی بر گسترش این مدل در حوزه­های صنعتی دیگر مطرح گردید. اما تخصص ما داروسازی است و در حوزه­های مرتبط با دارو می­توانیم ورود کنیم. برای مثال دانشگاه تبریز به حوزه نانوداروها علاقه­مند است. ظرفیت خوبی در مورد گیاهان دارویی در دانشگاه شیراز موجود است و دانشگاه خوارزمی نیز در زمینه سلول­های بنیادی قصد فعالیت دارد. بنابراین یکی از برنامه­های ما گسترش این الگو در کشور است تا بتوانیم از پتانسیل مناطق مختلف بهره ببریم.

تولد 13 داروی جدید

این 13 دارو، داروهایی هستند که همگی واردات بسیار گسترده­ای به کشور دارند. ما روی محصولی به نام IVIG و آلوبومین انسانی (HSA) کار کردیم که سومین و نهمین داروی پرفروش کشور هستند و صرفا به کشور وارد می­شوند. اتفاقی که در 40 سال گذشته افتاده، این است که همانند نفت خون از افراد ایرانی گرفته می­شود، به خارج از کشور ارسال و تبدیل به فراورده شده و با هزینه بسیار بالا به کشور برمی­گردد. تکنولوژی تولید این داروها به ما داده نمی­شد. ما به کمک یک شرکت دانش بنیان در پرسیس ژن، تکنولوژی تولید این دارو را به صورت کامل در طول یک سال طراحی کرده و توسعه دادیم. نهایتا به محصولی دست پیدا کردیم که در چند شاخص از برند اصلی هم برتر است. جذب سرمایه برای این محصول اتفاق افتاد و سایت تولید آن در شهرک صنعتی بهارستان در حال ساخت است و در نیمه دوم سال 97 به بهره­برداری خواهد رسید.

یک دیگر از محصولات، سرم­های انسانی هستند که برای سموم مار و عقرب استفاده می­شوند. چوپانان، سربازان و مرزداران ما در معرض گزش مار و عقرب قرار دارند. از آنجا که مار و عقرب بومی هر منطقه است، پادزهر وارداتی اثربخشی چندانی ندارد. تولید این سرم­ها سال­ها در دستور کار مجموعه­های دولتی قرار داشت. این مجموعه­ها سرم را با کیفیت پایین و هزینه بالا تولید می­کردند. ما در پرسیس ژن به کمک یک تیم دانش بنیان تکنولوژی کاملا به روز این سرم­ها را توسعه دادیم و محصولی با کیفیت بسیار بالا و با هزینه کمتر تولید کردیم. جذب سرمایه برای این محصولات نیز اتفاق افتاده و در شهرک صنعتی نظرآباد در حال تولید است. این محصول پتانسیل صادرات خوبی به کشورهای همجوار دارد. زیرا گونه­های مار و عقرب ما با این کشورهای یکسان است.

بحث دیگر واکسن دامی است. ما در سال­های گذشته عملکرد قابل قبولی در مورد واکسن­های دامی نداشته­ایم. تلف شدن دام­ها آسیب زیادی را به دامداران و روستائیان وارد کرده است. ما در این حوزه ورود پیدا کرده و چند واکسن دامی مهم را به کمک شرکت­های دانش بنیان طراحی کرده و توسعه دادیم. این محصولات نیز جذب سرمایه کردند و تولید آن­ها در شهرک صنعتی نظرآباد آغاز شده است.

ما با تولید واکسن HPV به حوزه واکسن­های انسانی نیز وارد شدیم. مسئولیت تولید واکسن­های انسانی تاکنون به عهده مراکز دولتی بوده است. اما این مجموعه­ها به دلیل تکنولوژی قدیمی و زیرساخت فرسوده، موفق به تامین نیاز کشور نشده­اند. بخش قابل توجهی از واکسن مورد نیاز کشور از خارج تامین می­گردد که باعث خروج ارز از کشور می­شود. تولید واکسن آنفولانزا نیز که هر ساله واردات زیادی به کشور دارد در دستور کار پرسیس ژن قرار گرفته است.

علاوه بر موارد ذکر شده، تکنولوژی تولید 9 دارو مخصوص بیماران سرطانی و خود ایمنی را طراحی کرده و توسعه داده­ایم که 7 مورد از آن­ها موفق به جذب سرمایه شده­اند و در حال خروج از شتاب دهنده برای تولید صنعتی هستند. این­ها داروهایی هستند که برخی در خط اول و برخی در خط دوم درمان سرطان­های مختلف استفاده می­شوند و در حال حاضر به کشور وارد می­شوند. وزارت بهداشت 60 درصد قیمت برند اصلی را برای داروی تولید داخل در نظر می­گیرد. بنابراین علاوه بر جلوگیری از خروج ارز، این داروها با قیمت به مراتب کمتری در اختیار بیماران قرار می­گیرند. البته در بازار غذا و دارو هیچگاه واردات به صفر نمی­رسد. همواره بخشی از بازار به وارد کننده تعلق می­گیرد تا پزشک و بیمار حق انتخاب داشته باشند.

 

administrator

درباره محمد مهدی مقدسیان

من یک نویسنده در بیومگ هستم

مجموع نظرات این خبر : 0 نظر

درج نظر